Hiszpania bohaterska

„Hiszpania bohaterska”, to książka pisana z punktu widzenia narodowo-katolickiego. Autor, jeden z prominentów Narodowej Demokracji, uczeń Romana Dmowskiego i kontynuator jego linii politycznej, postawił sobie za cel przybliżenie Czytelnikowi wydarzeń związanych z wojną domową w Hiszpanii. Holistyczne ujęcie „dramatu hiszpańskiego” rozważał jednak w kontekście symptomatyczności charakteru narodowego mieszkańców największego państwa Półwyspu Pirenejskiego. Przede wszystkim jednak, jak sam autor stwierdzał, ze względu na fakt, że „Hiszpania leży daleko od Polski — ale to, co się w niej dziś dzieje, obchodzi nasz naród bardzo blisko”. Doniosłość konfliktu hiszpańskiego sprowokowała Jędrzeja Giertycha do następującego stwierdzenia:

Przyznaję, że z przykrością i uczuciem pewnego niesmaku przebywałem w Hiszpanii w roli obserwatora, o mało nie powiedziałem gapia, bezczynnie przyglądającego się bohaterstwu innych. Wszak to i o naszą przyszłość na tym przeciwległym krańcu Europy toczy się walka! Od zwycięstwa narodowców hiszpańskich zależą w niemałej mierze losy Europy, losy cywilizacji zachodniej, losy wiary katolickiej. A więc i nasze losy również!

Kontekst polski, który wprowadził na karty Hiszpanii bohaterskiej Jędrzej Giertych, stanowi drugą warstwę poznawczą, obok „zagadnienia hiszpańskiego”. Dotyczy ona rodzimego obozu narodowego. J. Giertych sytuuje go w obszarze ugrupowań tradycjonalistycznych, stąd liczne porównania do karlistów hiszpańskich, odcinając się jednocześnie od skrajnych formacji, do których zalicza Ruch Narodowo-Radykalny. Złożoność zagadnień poruszonych w „Hiszpanii bohaterskiej” decyduje o wartości książki. Stanowi ona cenne źródło do badań nad myślą polityczną nie tylko rodzimego obozu narodowego, ale również inteligencji II Rzeczypospolitej. Poruszane przez Jędrzeja Giertycha problemy ujęte zostały w sposób subiektywny, bo z punktu widzenia polityka, a przede wszystkim ideologa jednej z najpotężniejszych formacji polskiej sceny politycznej w XX-leciu międzywojennym. Tym też należy tłumaczyć bezgraniczną sympatię dla hiszpańskiego ruchu narodowego oraz poczynań generała Franco. Mimo to, należy pamiętać, że interpretacja wojny domowej w Hiszpanii, autorstwa J. Giertycha, w wielu miejscach, nie odbiega od tej przyjmowanej w historiografii.

Michał Andrzejczak

Jędrzej Giertych, Hiszpania bohaterska, ISBN 978-83-60048-14-6, Dom Wydawniczy Ostoja, Krzeszowice 2013, format: 145 x 205, ss. 414, oprawa miękka